|
መሕበር ጎማት ናፖሊ
ጢላን እብ ሰበት ትግራይት
International Workshop
History and Language of the Tigre-speaking Peoples
(Eritrea and Sudan)
Università di Napoli “L’Orientale”
Palazzo del Mediterraneo, Via Nuova Marina, 59
February 7-8, 2008
ምን ዮም 7 – 8 ፌብራይር ዲብ ናፖሊ ኢጣልየ ታሪክ ወህግየ ናይለ ትግራይት ለልትሃጌ ገባይል እበ ልብል አርእስ።
መሕበር ጎማት ጋብእ ዐለ፣ እሊ እብ ወላድ ካርጅ ለትነዘመ ወእብ ክሱስ ትግራይት ለዳለ ለትፈናታ ወራቅ ቅዱም ዐለ፣
እብ ዓመት ለመሕበር ጎማት ከፎ ክምሰል ዐለ ወእግል ዐቦት ትግራይት ሚ ዶር ክምሰል ዐለ እግሉ፡
ታሪክ ወሂጋ ናይለ ትግራይት ለልትሃጌ ገባይል መሕበር ጎማት ምን ዮም 7-8 ፌብራይር ዲብ መዲነት ናፖሊ ጢላን ጋብእ
ዐለ፣ ሀደፍ
ናይ እሊ መሕበር ጎማት እሊ። ኤረትርዪን ባሕሲን ወውላድ አሮበ ባሕሲን እብ ክሱስ ትግራይት ወድው ለህለው በሐስ
ተስጅዕ ጀላብ እግል ለህሌ እግሉ ወእት ሚ ደረጀት ብጹሕ ክም ሀለ ጀላብ እግል ልትአመር። እግል እሎም ምን ክልኤ
ጀሀት ለመጽአው ባሕሲን ክምሰል ለአምሐበሮ እንዴ ወዴከ። እግል እሊ እብ ክሱስ ትግራይት ገብእ ለሀለ በሐስ ገጽ
ቀደም ለለአሳድር እቡ አግቡይ እግል አጥፈሖት ለገብአ መሕበር ጎማት ቱ ለዐለ፣ እሊ መሕበር ጎማት እሊ ለነዘመት
ህዬ ጃምዐት ናፖሊ ወእብ ፍንቲት ህዬ ኩልየት ድራሳት ምፍጋር ጸሓይ ለትትበሀል ኩልየት ለትነዘመ ዐለ፣
ዲብ እሊ መሕበር ጎማት እሊ 17
ወረቀት በሐስ ትቀደመየ፣ እለን 17 እለን እብ ዓመት ዲብ ታሪክ ወዲብ ሂጋ ለአተርገዘያ ተን ለዐለየ፣ 3 ምነን
ዲብ ህግየ ገበአ ዲብ ህለየ። 3 ምነን ህዬ ዲብ መጅተመዕ ወህግየ ለልብለ ዐለየ። 3 ምነን ዲብ ቀዋዕድ ትግራይት።
3 ህዬ ዲብ ለህጃት ህግየ ትግሬ። ብዕዳት 2 ወረቀት ህዬ ዲብ ኣርክዮሎጂ ወታሪክ ሰብ በዲር ለረከዘየ ዐለየ፣ እብ
ዓመት ረኤነ ምን ገብእ።
17 ወረቀት እብ ለትፈናተው ባሕሲን ቅዱማት
ዐለየ፣ ምን እለን 17 ወረቀት ለሰለስ እብ ኤረትርዪን ለትቀደመ ዐለየ። ለተርፈየ 14 ህዬ እብ ውላድ አሮባ
ለትዳለያ ተን፣ ለወላድ ካርጅ ምን እሱወን ድወል ዐለው? እሎም ለበዝሐው ምኖም። ምን ኢጣልየ። ጀርመን። ፈረንሰ።
ሩስየ ወእስራኤል ለመጽአው ቶም፣ ህቶም ቀደም እለ እግል ለትፈናተ አስባብ ለወደው ቆር ለቡ። ብሑሳት ቱ
ለእሉ ዋድያም ዐለው፣ አዜ እሊ ዲብ ምስተቅበል ዶል እንርእዩ። ዲብ ዐቦት ትግራይት ወዲብለ ግ’ረ እለ ለገብእ
ብሑሳት ሴድያይ ቱ እግል ልትበሀል ልትቀደር፣ መሰለን እሊ በሐስ እሊ ቀዋዕድ ትግራይት እግል ንክተብ ዶል ነሐዜ።
ክብት ቃላት ትግራይት እግል ነአዳሌ ዶል ነሐዜ። እተ ክምሰልሁመ ታሪክ ናይ እሊ ሸዐብ እሊ እግል ንክተብ ዶል
ነሐዜ እሊ ወራቅ እሊ ዶሩ ዐቢ እግል ልግበእ ቱ፣
አማንተ ክእነ ለመስል መሕበር ጎማት እብ ውላድ ካርጅ እንዴ ትነዘመ ዶል ገብእ። እግል ዐቦት ሐቴ ህግየ ምህም ቱ፣
እግልሚ ለህግየ ምን አካናት ሕ’ዱድ ወምን ውላደ ወኬን እንዴ ጠወረት ዶል ተአሳድር ለህግየ ክሉ ለአምረ ወክሉ
ልትአየስ እበ። ወእግል ትትአመርመ ሴድያይቱ፣ ከክምሰለ ልዘከር ዲብለ መሕበር ጎማት ምነትፈናተየ ድወል ለተዐዘመው
ዝያድ 40 ለገብኦ ባሕሲን ሓድራም ዐለው፣ እሎም እብ ክሱስ ትግራይት እንዴ ኣመረው ወፈሀመው ዲብለ ህለው እቱ
ጃምዓት ለደርሶ ብዝሓም ጠለበት እብ ሰበት ትግራይት እግል ለትአምሮ ቀድሮ፣ ላመ ጠለበት እብ ፈድል እሊ ለገብእ
በሐስ ዶል ለአምሮ መትአያስ እብ ሰበት ትግራይት ገብእ ወእሊ ምን ሑዳም ዲብ ብዝሓም እግል ልሕለፍ ቀድር፣ ሰበት
እሊ። እሊ ዲብ ናፖሊ ኢጣልየ ለገብአ በሐስ ለባሕሲን ኦሮት እግል መስለሐቱ ወሀደፉ ወደዩ ገብእ፣ እግል ትግራይት
መንፈዐት ዐባይመ ተሀሌ እሉ፣ እግልሚ እሊ ዲብለ መናሰበት ለቀርበ ወራቅ እንዴ ጠበዐ እግል ልትነሸር ሰበት ቱ።
ወክም ትነሸረ ህዬ ብዝሓም መሕበር ጎማት ናፖሊ ጢላን እብ ሰበት ትግራይት እብ ክሱስ ትራግይት ለአምሮ ለይዐለው
እብ ሰበት ህግየ ትግሬ እግል ለኣምሮ ሰድዮም፣ ወእሊ እግል ዐቦት ትግራይት ገጽ ቀደም ለዋሌቱ፣ ወእግልናመ ዲብለ
ዲብ ህግያነ ለእንወድዩ በሐስ እግል ለሐብረነ ወእግል ልስዴነ ቀድር፣
ትግሬ እምብል ዲብ ህሌነ ዲብለ በዝሕ መናጥቅ ናይ ኤረትርየ ክምሰልሁመ ዲብ ምፍጋር ጸሓይ ሱዳን ለነብር ገባይል
ለልትሃገየ ህግያተ፣ ላመ ዲብ ኢጣልየ ለገብአ መሕበር ጎማት ክምሰልሁቱ ልብል ዐለ፣ ምናተ ምነ ዲብ ሱዳን ለሀለው
መትሃግየት ትግራይት ለሻረከው ይዐለው፣ ምን እሊ ክሉ 17 ወራቅ ምነ ዱቡ ለትቀደመ እብ ክሱስለ ዲብ ሱዳን
ለትትሀደግ ትግራይት ወረቀት ቅድምት ዐለት፣ ከእብሊ ትግራይት ዶልእንብል ዲብ ሶዳን ወዲብ ኤረትርየ ህሌት እግል
ኒበል እንቀድር፣
ዲብ አምሮም እብ ክሱስ ትግራይት ረኤነ ምንገብእ ሕዱድ እግል ልግበእ ቀድር። እብ ትግራይት ክምሰል ነአድርስመ
ለለአምሮ ሑዳም ዐለው፣ ምናተ ሕነ እብ ጀሀትነ ለነስአናሁ አክትበት ሰበት ዐለ እብ ክሱስ እሊ ዲብ ዐድነ ለሀለ
ቴለል ትግራይት ወክምሰል ትደረስ እግል ለአምሮ ቀድረው፣ ወእብ ክሱስ አክትበት እሊ ክምሰል ኣምረው ንደእ ዲብነ
ቤለውኒ ወናመ እብ ክሱስ እሊ አክትበት እሊ ነድአኮ ዲቦም፣ ከለመሻረከትነ ዲበ መሕበር ጎማት እግሎም ዐባይ ሰዳይት
ዐለት ወእግልናመ እተ ክምሰልሀ፣ እብ ክሱስ ትግራይት ሕዱድ ለዐለ ሰበት ቀድር፣ ሰበት እሊ ህቶምመ ምን እሊ
መሕበር-ጎማት እሊ ብዙሕ ሰበት ፈሀመው። ግረ እላመ ምስል ኤረትርዪን ዲብ ትትዓወን ዲብ ኤረትርየ እግል ልግበእ ቡ
ለልብል ረአይ ቀደመው፣ ወእብሊ ለቀደም እለ እብ ወላድ ካርጅ እብ ሰበት ትግራይት ወዱወ ለዐለው በሐስ ምን ሐዲስ
ለሐሶሴ ሀለ እግል ኒበል እንቀድር፣
አማንቱ ትግራይት ቀደም ብዙሕ ስኒን ወእብ ፍንቱይ እት መደት ሕክም ጢላን ወቀደሙ ገብእ ለዐለ በሑሳት ዲብ ለሀጎጌ
ጌሰ፣ እብ ፍንቱይ ዲብ መደት እስትዕማር አቶብየ እግል ዐቦት ትግራይት ለገብአ በሐስ ልግበእ ወድረስ ይዐለ፣ እትሊ
ወክድ እሊ ላኪን ትግራይት ዲብ ተሐሶሴ ወተዐቤ ትገይስ ህሌት። እሊ ህዬ ዮም ረኤነ ምንገብእ ትግራይት።
ምን ምህሮ አካዳሚ እንዴ ሐልፈት። ትግራይት ዮም ዲብ ወሳእል እዕላምመ ረኤነ ምንገብእ ሰኒ
ተአሳድር ህሌት፣ እብ ረዋዲ እንሰመዐ። ዲብ ትልፍዝዮን እንታበዐ ወዲብ ጀራይድ እንቀረአ ህሌነ፣ እሊ እግል ኖሱ
ሰመዕ በሲር ናይለ ትግራይት ተርእዩ ለህሌት ዐቦት ቱ፣ እሊ ልትበሀል ዲብ ሀለ ላኪን ትግራይት ዝያደት እግል ትዕቤ
ገአት ምንገብእ። ወላደ ወላድ ርሕመ እግል ልክዶመ። ልክቶበ። ልቅርኡወ ወልብሖሰ ቦም፣ እግልሚ ህግያከ ዕላመትከ።
ህግያከ ነባሪከ። ህግያከ ሸረፍከ ክምታ እግል ልትአመር ቡ፣ እሊ ገብአ ምንገብእ ህዬ ትግራይት መጦርስናት እግል
ተአሳድር ወተአለምቤ ትቀድር፣
|
