موقع إريتري يعرض مواضيع ذات الصلة إلى تاريخ وثقافةالتجرى

ሰልፍ ሃዳጊት  ናይ  ትግረ  ዲብ  ኢንተርነት

Eritrean website featuring resources relevant to Tigre history and culture

ገፅ ሰልፍታሪኽዓዳትድግምህድግአምስለትመዳይንሕላይእንግሊዚዐረቢጎማት

 
ሕነ ወከዋክብ ሚ ንትባጸሕ?   መሐመድ-ዐሊ ኢብራሂም
እትሊ ናይ ዮም ርክን ዓዳት። ምነ ለከትበዩ ከዋክብ ለአርእሱ ክታብ። ለነሰእኩዎ ጽበጥ። ምን ትቅረት ዓዳትነ ለትበገሰት ሰበትተ።ወዝያድ ግል ንክደም ወነባሪነ እግል ሐናፍል ለተአትሐሶሴነ ለካስተቱ እግልነ ለሀሌት ንገአት። እግል ወሱክ። ትራታዕ ወአጣዓም ለነትቃብል እቡመ ሰዴነ፣
ወእብሊ ለገሌ ጽበጥ እንዴ እቀይሮ እባሁ። ወለብዕድ እት እወሳስክ ወአትላጥእ ጻብጠቱ ሐብሬ አክል ዪ ናፌዕ ወሀመት ክልነ ላብ እግል ልርከብ። እበ ብናቱ እግል ንትዐጀብ ንትበሰጥ ሰዴነ ገብእ ብል፣ ወእብለ መናሰበት ግል ኬትባየ ክታብ እት ምድ። ለክታብ ሰነት 2006 ትጠበዐ። ሰማንየ ወአርበዕ ጽ ለቡ መትአያስ ኬትባዩ ምስጢር ሐያት አበችነ መንበረቶም ከምሰል ለአርኤ እግል ትርአው ራአት በኪተት።- ድ ሚን ኣደም ምን ዋናት ለፈንትዩ ጋር ምር ወበሰር ቱ፣ ለረቢ ግል አዳም ለሀበየ ክልቀት። ግል ልባስር። ልሰትት።... እንዴ አውቀ አጅፋሩ መንበረቱ ለአሰኔ፣ ደለ መረዩ ወፈህመዩ ሀዬ። ተ ሓርያም አግማም ት ለሓልፍ ስኒን ሓልፍ ለ፣ አምሩ ወአፍካሩ እት ትዋርስ እለ ሕነ ዮም ብዕ-ሰመዋት እት ፈጉሩ ርኤ ሀሌነ፣ ወእብሊ ወድ ን ኣደም ከመ መሰል ለጌሰ በጼሕ ወለትገሰ ፌሕ ልትበሀላተ። አዳም በት ኢትገሰ ምን ዮም እት ም እሊ እንርእዮ ለህሌና ጠውር በጽሐ፣ ም አክልመ እት ሰመ እነ ገብአ። መርከበት ሐቴ ርስ በጽሐት። እት ወሬሕ ሴት .... ወብዕድ ዶል ብሉከ ትትፈከር። ወርሕካ ቀብብ፣ ከእግለ ሰቡ ትዐጀብ ወንትፈከር እቦም። ኪን ሐቴ እግል ነኣምረ ብነ። እትለ ዐስተር እበ ለው ከዋክብ ቀዳምያም በውነ ወአብዕቦታትነ አጽነሐውናቱ አምር ሚ ም ልብል ምን እንቀዋቅሉ። ት ዓዳትነ ወመንበረትነ ወሓለት ጀውነ ምስል ሒን ቦምተ ዕላቀት ወመትጻባጥ እግል ንርኤ ሞላድነ ሐያትነ ምስሎም እግል ፈርግ። ሕነ ወከዋክብ ሚ ትባጸሕ ነአቅምት፣ በችነ አምር ወፈጥን ሓለት ከዋክብ ዐለት ግሎም፣ ወምነ እንዴ በገሰው። ምስል ሓለት ወእ ለቦምተ ዕላቀት። ተቅዪር እት ሐረከት ዋል ለአርኡ። ምስል ዋይ እበ ቦምተ ዕላቀት መንፈዐቶም ወደረሮም። ምጸት ወበደ ዝላም። ሐፋነት ወበራደት ምድር። ምስል ሕማም ወዓፍየት .... ወለተልዩ እት ለአትዋይኖ እተ ምለዐሌሆም ለሀለ ከዋክብ ሰመ እት ገንሖ። ሚ ዶል ለሐርሶ። ሚ ዶል ሰብኮ። ሚ ዶል ሳግሞ። ሚ ዶል ዕጨይ ባትኮ። ሚ ዶል ንዋይ ልትሓመም እቶም። እት እስዉ ምድር ዝያድ መንፈዐት ረክቦ ወእት እስዉ ሒን .... እት ለአትዋግሞ እበ ርእየት ወበደ። ሐረከት ወበጢር ከዋክብ ርሖም ለለአነግፎ እበ። ወመንበረቶም ለልአሰኑ እበ ገበይ ባስሮ ነብረው ወሀለው፣
ከእሊ አምር ወፈሀም ምን ግም እት ግም እብ ድግም ወትበሀለ ወቴለ ሰበት ጸንሔነ። ሚ እንብል እቦም ዶል ነአቀምት። ገጽ ላሊ ብዞሕ ዶል አዳም ምስል ከዋክብ እትሃጀክ ልብለከ፣ ሚ ልብል ምስሎም ገብእ? በሊሱ ብዞሕ ምንማ ቱ። እት ገሌ ሔልየት ወፈናኔን እንሰምዑ። ከዋክብ እት ሰመ ንጁሕ ወሲሩር እት እንቱ ፍንጡር ለትርእዮ ምኑይ ቱ፣ ክል ላሊ ምን አካን እት አካን እት ልትናከስ። እት ለአብህዝ ወበዴ። እት ወድቅ ወሰርቅ .... ኩለ ለሐረከት እብ መትዐጃብ እት ትትርኤ ከመ ሕነ እንነብረ ህቶምመ ነብሮ፣ እሎም ከምሰል መዓቢትነ ወሞላድነ ለቦም ሐውነ ወክትፈትነ ለእንርእዮም ከዋክብ ሌጠ እንዴ እንቤ ኢሐለፍናሆም፣ እብ ዎርዎሮት። ኮከብ ፍላን ወኮከብ ፍላን እንዴ እንቤ ሱምያሞም ሕነ፣ እቦም እንሳትት። እንቀይስ ንትዋዐድ.... መንቶም? ሊሊት ኢሰከብነ አነ ወእለ ኬመ አነ እብ ሰፈላል ወህተ ዐደ ሬመ ሊሊት ኢሰከብነ አነ ወእሊ ኮከብ አነ እብ ፍቲ ወህቱ እንልትፎከብ ሊሊት ኢሰከብነ አነ ወእሊ ወሬሕ አነ እብ ፍቲሀ ወህቱ እንለአጭሮሬሕ እሊ መስል ሐልየት ወአሽዓር እት ነአፈግር ለነአጎምም ወንሰፋለል እቦም። ጀህራይ። ጀህ። ሰብዐት። አጥላም። ኬመ። ኮከብ ቀዬሕ። መህዲ። ወድ-ኬመ። ወድ-አጽላም። ምርድም። ስሄል። አብያት ገርወ። ወድ ገርወ። ልሔ። ሐዊት። ቅሬን። ዐርገብ። .... ወለተዮም የም አለቦም ብዝሓም ሰብ ሞላድ ወመንበረትና ቶም፣ ኩሎም ሚ መስሎ? ሚ ዶል ፈግሮ ወወድቆ? ሚ ዶል በዱ ወለአብህዞ.... የም አለቡ እግል ንክተብ ንቀድር፣ መሰለን ጀህራይ። ምነ ፍቱያም ከዋክብ ቱ፣ እማትነ ዶል ለአትሓልያነ። ወልዬ ጀህራይ ዶል ልብለ ሳክት ኢልብላሀ። ፍንቱይ። ፍሩግ። ባሪህ እበ ፍቲሁ ወክልቀቱ ምስል ጀህራይ ለዓድላሁ፣ ሔልያይመ ዶል ለአጎምም እት ግርመት ወትርሃን.... ብዞሕ ልትሃጌ እቡ፣

ጀህራይ እብ ምፍጋር ጸሓይ ፈግር ወእብ ምውዳቀ ለወድቅ ኮከብ ቱ፣ ጀህራይ ጽብሕ ምድር ፈግር፣ እትሊ ወክድ እሊ። ሰብ ሐ ለሀሱ፣ ወገበይ ግውሐ ለአመመ ልትበገስ፣ ሐቆ አመቃርብ ጀህራይ እት ወድቅ ለእንርእዮ ኮከብመ ሰበት ቱ። ዕን ለሳሬሕ ወለልትቃበል ባርህ ኮከብ ቱ፣ ለከምሰሉ ጀህ እሙር ኮከብ ቱ፣ እግል ሐብሬ ዝያድ ለንትነፈዕ እቡ ቅብለት ለነሐዜ እቡ ቱ፣ ጀህ ምን አካኑ ሰበት ኢልትሐረክ እግል ሐብሬ ዝያድ ኩሎምከዋክብ ንሰአል እቡ፣ ለበዜሕ ዶል እት ሰላት እምበል ሰኣል ጀህ እንዴ ርኤነ እትጃህነ ነአሳኔ፣ ጀህ ክልኦት ኮከብ እት እንቶም። ጽባቤሕ መጦር ሕድ ፈግሮ ወላሊ ኩለ እት ሐቴ አካን እንርእዮም፣ለምድር በርሀት ዕን ከምሰል መልከቱ ለበዱ ወምድር ከም መሰ ለአብህዞ እንርእዮም፣ ሰብዐትመ ሰቦዕ ኮከብ እብ ምፍጋር ጸሓይ ለፈግሮ ቶም፣ መካሪት ሰብዐት ምን ሒን እት ሒን ለልትቃየር ሰባት አለቡ ቱ። ኩሉ ረአሱ ለበዴ እቱ ወምን ፈጊር ለልትሐጀብ እቱ ወቀት ሰኒ ወአማን ሐጪር ቱ፣ እንዴ ባዲ ዐለ እብ ሑድ-ሑድ ሸብብ፣ ብዞሕ ወክድ እንዴ ኢብዱ ሰበት ጸንሖ። እግል ሐብሬመ ንትነፈዕ እቦ፣ ሰብዐት እት ገሌ አውቃት ወምድር ዐራትመ ልትበህሎ፣ ለሒን ዝላሞምመ ዐራት ትትበሀል፣ አጽላም ክም ሰብዐት እብ ምፍጋር ጸሓይ ለፈግሮ ከዋክብ ቶም፣ እሎምመ ሳብት ወእምር አካነት አለቦም፣ እት ክል ሒን መሳክቦም ልትባደል። ምን ርእየት እግል መደት ሐጫር ለበዱ ሰለስ ኮከብ ቶም፣ እተ ባካቶም ለነብሮ ከዋክብ ከረ ዘነቡ። ሃባቡ። ሐሸክሉ። እደዩ። እገሩ። ረአሱ። ሶተል.... እት ልትበሀሎ ልትሳመው፣ ኬመ ገሌ ክራም ከዋክብ ጅምዓም እት እንቶም ለፈግሮ ወለወድቆ ቶም፣ ህቶምመ እብ ምፍጋር ጸሓይ ለፈግሮ ወእብ ምውዳቅ ለወድቆ ቶም፣ ምን ርእየት ሐድ አርበዐ ወሐምስ አምዕል እት ሰነት ለበዱ ከዋክብ ቶም፣ እሎም ለትሀደገው ወብዕዳም ምስል ሒን ወኢነት ለቦምቱ መትቃራብ ዶል እንርኤ። ሒናት ዝላም። ብርድ። ሸማል።
ሐፋነት ወዕሳስ ልትደቀብ ወልትሀወን፣ አብችነ እቦም ክምሰል ለአሙሮ እት ዓዳትነ ለሀለ ተጃርብ ሳብት መንበረትነ ንርኤ፣ እሊ ወእግሉ መስል እግል ገሌ ምኑ ዶል እንርኤ ዋዴሕ ሰበት ገብእ፣ ክል ምኖምከ ናዩተ ንፍጠ። ኮከብ ቀዬሕ።- እሊ ኮከብ። ቀዬሕ ገዚፍ እት ያብሰት ቀይም ልትወለድ። ብርድ ድቁብ ወሐምደ ግልቡቡ ጊማይ እት ኣውለት ወበርከ ልትርኤ፣ ንዋይ ቀርስስ። ልደበር። ሕብሩ ቀይር። አዳመ ገነፍእ ወረጡበት .... መስል ሕማማት ሰበት ጸብጡ፣ አዳም ወንዋይ ጀሀት ሳሕል ሰብክ። እተ መደት ንዋይ ሳሕል bወአዳሙ ልትረሸድ፣ እለ ኢነት ዐደድ ሰለስ ወሬሕ ትጸኔሕ ወኢነት ኮከብ ቀዬሕ ትትሐለፍ ከብዕድ ኮከብ ልትወለድ፣ ኮከብ ቀዬሕ ከምሰል እት ሰመልትወቀል  ኬመ ተሐት ሰበት ተአድሮሬ ከረም ትገርብ፣ ክልኢቶም አሕድ እንዴ ኢልርኡ ሰበት ልትባደውመ ሐመች ቶም ልትበሀል፣
መህዲ ደርብ ኮከብ ቀዬሕ ለልትወለድ፣ ብርድ ለሳሬሕ ወሐፋነት ለልትከበት ቱ፣ ዝላሙ እግል ንዋይ ሰኔትተ፣ ለንዋይ ለማይ ጸዕደ ዶል ሰቴ ልትዓፌ፣ እምቡተት ሒን ጸሓይ። ሸማላት ወየባስ ቱ፣ እት በርከ ወኣውለት ሰእየት ዝላም ወእት ሳሕል ስርሐ ዝላም ቱ፣ አብያት ሰልፍ ኬር ወበርከት መልሐተይ ቱ፣ በዐል ንዋይ መስተይ ምግዓዙ ጠርር፣ ሰብ ንዋይ ማይ ጸዕደ እግል ልርከቦ ወሰዐር እግል ለአብልዖ ክል ዶል እግል ምግዓዝ ልትዳለው፣ ኩሉ ዕጨይ እት መልሐተይ ፈርያት ወዴ፣ ጼናታት ለአቀዴ። ወንህብ ፈርያት እት ተአሬ ምኑ ወትትሐረክ፣ ንዋይመ ረሽድ ወፈሬ፣ ስሕል ልትጋየም ወሀድድ እት ሀለ። ኣውለት ህዬ ዘልም፣ ደነግብ ሐጋይ ወእንቡተት መልሐተይ ቱ፣
ገርወ። ደርብ አብያት ልትወለድ፣ ዝላሙ ቀር ገርወ ትፈንቴ፣ ደብር ስምጡ ለኦሮት ዘልም ለብዕድ እንክሩ ጸሓይ ትፈግር እቱ፣ ዝላም ገርወ ድቅብት ተ፣ ንዋይ ወአዳም ወአዝረአት ለሰኔ እቱ ቱ፣ ገርወ ሰነ ምን ገብእ። ሰለስ ግብር ዘልም፣ ወእለ ዝላም እለ ትደቀበት ምን ገብእ። ዝላም ከረም ተአከሽፍ ልብሎ፣ ሰብ ንዋይ ላኪን ዝላም ገርወ ፈትወ፣ ገርወ ዲብ ሰመ ዶል ልትርኤ። ዝላሙ ትበጥር፣ ወእባሀ ለመደት መትዐዳይ ከዋክብ ድፉን ትዐሬ እቡ ከበዴ፣ ሐቆእለ ወድ-ገርወ ልትወለድ፣ ጠብዑመ ምስለ ናይ ገርወ ልትሻበህ፣ ገርወ ወወድ ገርወ መደቶም ክም አትመመው።ደርቦም ድፉን ኬመ ሰበት ቱ። ለዐበ ወለትአመረ ሒን ቱ፣ ላሊ እብ ተማማ ኬመ እት ሰመ ለኢትትርኤ እቱ ወቀት ቱ፣ ሓለት ሀወ ትትቀየር። ዝላም ትበዴ። ሐሜሰናይ ወአዋይ ገላብብ፣ ወዕሳሳት(ኤተቢት) ቀንጽ፣ ንዋይ ወአዳም ልትዕብ ወልትሀኬ ርሑ ትሐይሉ ወምን ስካብ አጊድ ኢለሐሶሴ፣ አርድ ለሐፍን። አጨብል ቀንጽ ወረብረብ ወዴ፣ ንዋይ ልትደበር ወለአትቃሌዕ፣ እት ድፉን ኬመ ንዋይ እግል ኢልትሃበብ ልትደገጎ፣ እት ሐረስቶት ብዙሕ መደረት አለቡ፣ እንሰ ትልህብ ወትትዕብ ወምውዳቅ ጸሓይ እንዴ ገንሐት ተአበርክ፣ እበ በሪክ እንሳመ ለአዳም ድፉን ኬመ እግል ለአክድ ቀድር፣ ኬመ ዶል ትፈግር ሀዬ። ምፍጋር ጸሓይ ትገኔሕ ከትበርክ፣ ዶል ፍግረት ኬመ ለሓለት እብ ዝላም ወተራወት ትሰኔ፣ ወኢዘልመት ምን ገብእ። ወድ ኬመ ለዐርየ ወደፍን እተ፣ ኬመ ወወልደ እምበል ዝላም ሐቆ ደፍነው። ለሓለት ልሔቸ (ልሔተ) ትሰደድ፣ ወድ ኬመ እምቡተት ከረም ወደነግብ መልሐተይ ቱ፣ ዝላሙ ቅዝር ሰበትተ። እብ መልሄታየ ምድር ብዞሕ ተአዘልም፣ ሐረስቶት ግርሆም ለሐርሶ ወሰብ ንዋይ ምን መግዕዝ አፍያቶም ለሐድሮ፣ ዲብ በርከ ወኣውለት ክእነ እት ገብእ። ስሕል ሐፋነት ወሐጋይ ቱ፣