موقع إريتري يعرض مواضيع ذات الصلة إلى تاريخ وثقافةالتجرى

ሰልፍ ሃዳጊት  ናይ  ትግረ  ዲብ  ኢንተርነት

Eritrean website featuring resources relevant to Tigre history and culture

ገፅ ሰልፍታሪኽዓዳትድግምህድግአምስለትመዳይንሕላይእንግሊዚዐረቢጎማት

 

ጅነ ለዓቅል
ሐቴ መደት እናስ ዎሮት ምስል ዓይለቱ ዲብ ሐቴቀርየት ነብር ዐለ፣ እሊ እናስ እሊ ሰልአስ አጀኒት ዐለ እግሉ፣ ህቱ ማል እንዴ ቡ እብ ሰበብ ይአውዐሎት ማሉ ሽዕቱርቱ ወሒለት እንዴ ቡ እብ ህኮት ዲብ ሽቅል ኢልትፈረር፣ ዲበ ቀርየት ላኪን ሰኒ እሙር ወመአበይ ቱ፣ ሰበቡ ህዬ ረቢ ወአዳም ለለአብዩ ሽቅል ዲቡ ፍሩር ሰበትቱ፣ እሊ እናስ እሊ ሰራቅ ቱ፣ እበ ስርቁ ለቀርየት አብደ እባቱ ህዬ ላመ ሰኒ እሙር። ምነ ኔብረት ናይለ ቀርየት እሊ እናስ ለኢለአምር ሀለ ምን ገብእ ለእግል ኖሱ እኪት ወሰኔት ለኢፈናቴ ላጽሕ ልቡ ንኡሻይ ጥፍል ሌጣቱ፣ ክሉ ለአምሩ፣ ክሉ ለአብዩ ወክሉ ልትደገግ ምኑ፣ ኣቤ ሒለት እንዴ ቡ እንዴ ሸቀ ሰበት ኢልትደረር፣ እብ ለሀበቱ በደል ሸቄ። ለሀበት ጸሩ ሰበት ልንህብ ወእበ ነብር፣ ህቱ ላኪን ክመ ሰኒ ዋዲ ገናድል ወበሀል ናይለ አዳም ከበሩ ኢወዴ፣ ሐቴ ምዕል ርሑ ትደግልል ወሒለቱመ ትትዕብ ምን ረአየ። ገሌ እግል ልባስር ሰተተ፣ ለንኡሸ ወልዱ እንዴ ነስአ ከደን ጌሰ እቡ፣ ምነ ዐድ ሰኒ ክም ሬመ እቡ። ስምዐኒ ወልዬ ትሩድ። አቡከ ገድም ክእኒ ክመ ትርኤኒ እት ዐቤ እገይስ ህሌኮ፣ አስክ እለ አዜ ህዬ እበ እለ ባሰርኮ አነብረክም ዐልኮ፣ አዜ ገድም ነፍስ ትድዕፍ ህሌት። ወለ ዲቡ እትፈረር ዐልኮ ሽቅል ህዬ ሽቅል ሒለት ወበሰር ለሐዜቱ፣ አዜ እንተ ምን ክሎም ለብዕዳም ሐውከ እብ ዐቅልከ ልግበእ ወበሰርከ ሰበት ተሐይስ። ለምህነቼ ለእበ አነብረክም ዐልኮ እከ እግል አውርሰ ሐዜኮ፣ ትሰምዐኒ ህሌከ ማሚ ወልዬ ዓቅል? እት ልብል ልቡ ካሪ እግሉ ሀለ ሚ ኢኮን እግል ለኣምር ዕንታቱ እንዴ አፋዘዘ ለአቀምቱ ዐለ፣ ላመ ወልዱ። ኣቤ ይበ እሰምዐከ ህሌኮ ወእንተ ለቴልከኒተ ክለ እግል እውዴቱ፣ በልሰ ዲቡ፣ አቡሁ ህግያሁ እብ አተላላይ።
ለምህነት ለእበ አነብረክም ዐልኮ ስርቅ ተ፣ እንዴ ሰረቅኮቱ ለእለ ስነት አብጸሐኮክም፣ ካልእ ሽቅል ሒለቱ ይዐለት እግልዬ
ወአምሩ፣ አዜ እንተ እለ ምህነቼ እንዴ ወረስከ እበ እግል ተአንብረነ ሉኩይከ ህሌኮ፣ ቤለዩ፣ ለጅኔታይ አቡሁ ክእኒ ምህነት እግል ለአድርሱ በታተን ዲብ ፍክሩ ማጸት ሰበት ይዐለት። እብ ህግየ አቡሁ ሰኒ ተዐጀበ፣ ይበ አነ ቀደም እለ እሊ ትብሉ ለህሌከ ሽቅል እሽቁዬቱ አው ልእክዬ ዲቡ ሰበት ይእንተ ኣምሩ ይህሌኮ ቤለ ለጅኔታይ እብ ዕን ፈርሀት አቡሁ ዲብ ለአቀምት፣ ኣምር ህሌኮ ጣይ አቡከ። እሊ ሽቅል እሊ ክመ እለ እቤለከ በሰር ለሐዜ፣ አናመ ዎሮ እንዴ ይአስእል እብ በይንዬ ሌጠ እሸቅዩ ዐልኮ፣ ዎሮ እንዴ ኢልርኤኒ እንዴ ተሐበዕኮ ቱ ለእሸቅዩ ዐልኮ፣ እንታመ አዜ አነ ዐልመካቱ ወሐሬ ኖስከ ትተረድ ዲቡ ቤለዩ አቡሁ፣ ለንኡሽ ጅነ እሊ ሽቅል አቡሁ ቀድሩ ኢመስለ ዲቡ። ላኪን ሰልፍ ኖሼ እግል አድርሰካቱ ሰበት ቤለዩ ሰልፍ ለጀርቤ አቡሁ እግል ልርኤ ሐዘ፣
አቡሁ፣ ስምዐኒ ወልዬ ትሩድ። አዜ ከአፎ ክም ትወዴ እግል አድርሰካቱ፣ ሎሀ ገርሀት ቅብላትነ ትርእየ ህሌከ። አነ ዲበ እንዴ አቴኮምነ ፈሪክ እግል እባትክ ቱ፣ እንተ እትለ እንዴ ገብአከ አዳም ዕቀብ ምንዬ፣ እብ ድማንዬ። እብ ድገለብዬ። እብ ግራዬ ወቀደምዬ እብ ክሉ እንክራት አዳም እግል ኢልምጸኒ ዕቀብ ምንዬ፣ አዳም ዶል ትርኤ ህዬ እብለ ሰፋረት ፊጽ አብል እግልዬ ቤለዩ ወአስከ ገርሀት ትበገሰ ምኑ፣ ለጅኔታይ አዜመ ሰኒ ተዐጀበ፣ አዳም እት እሰርቅ እግል ኢልርኤኒ እብ አርበዕ እንክራት ዕቀብ ምንዬ ቤሌኒ አቡዬ! ሰኒ ደሐንቱ ቤለ፣ አቡሁ እብ ቅሩቱ እት ለአትጫፍር ዲበ ገርሀት አተ፣ ሐቴ ምነ እክል እብ ስጋደ እንዴ ተሀልፈተየ እግል ልቅረጨ ዶል ቤለ ለወልዱ ፊ.ጽ! ሰፋረት አበለ እግሉ፣ ለእናስ አዳም መጼኒ በሀለትቱ ቤለ ከእብ ሰዐይ ምነ ገርሀት ፈግረ ከተሐብዐ፣ ሐቆ ገሌ መደት ምን ምሕብዑ ፈግረ ከዲበ ገርሀቱ አቅበለ፣ ዶል ለእግል ልቅረጭ ቤለያተ ለወልዱ እበ ሰፋረቱ ፊጽ! አበለ እግሉ፣ ትዘመትኮ አዜመ ዎሮ መጼኒ ቤለ ከገረድም እንዴ ገቢእ ምነ ገርሀት እንዴ ፈግረ ትሐጥጡ በጽሐ፣ እትለ ምጭፋሩ ብዙሕ ትጸበረ፣ ለመጺእ አው ለለሐልፍ ነፈር ክም ኢረአ። እበየ ረአዩ እሊ ነፈር ለምኑ ፋጻ እግልዬ እሊ ጅነ ዲብ ልብል ምነ አካኑ ፈግረ ከዲበ ገርሀቱ አቅበለ፣ አዜመ እት ለአትጫፍር ሐቴ ፈሪከት ጸብጠ ከእግል ልቅረጨ ሰኪኑ ዶል ከረ ዲበ ለጅነ ምን ሐዲስ ፋጻ እቡ ምድር ነቅለ ዲቡ፣ እለ ዶል እለ ለእናስ ርሑ እንዴ ኢራቅብ በርደዳህ እንዴ ልብል እት ለአራይፍ ምነ ገርሀት ወለ ሐቴ ፈሪከት እንዴ ኢቀርጭ ፈግረ ከተሐበዐ፣ ለጅነ ላተ ምን ቅብላት እንዴ ገብአ መዋዲት አቡሁ ለአተቅብል ወልትዐጀብ ዐለ፣ ሽቅል መክሩህ! አቡዬ ምነ እለ ረክብ ምኑ ለእት ልትሐበዕ ወእት ፈሪህ ለለሓልፉ ወቅት በዜሕ፣ እብ አዳም ትረአ ምን ገቢእ ህዬ ለሰበ ቀርየት ሚ ልቡሉ ገቢእ? ክእኒ እት ልስዔ ምን ወድቅ ከአከይ ሞት ምን መይት ህዬ? ዲበ አግባብ ወለ በዓት ለዲቡ ልትሐበዕ ሀለ ህዬ ገሌ መክሩህ ሔዋን እንዴ ጸንሐዩ ስጋዱ ምን ሰብር አው ክሉ ረአሱ ምን ሸርብ።
ዲብ ሚ ሞተ ልትበሀል? ካልእ ለለአትዐጅብ ህዬ አቡዬ ካልእ ሽቅል ሒለቱ አለብዬ ወአምሩ ቤሌኒ፣ እሊ ሽቅል እሊ እግልሚ ሐረዩ፣ ወምን አድረሰዩቱ? ምን እሊ ለቀልል ወእብ ብሩድከ ለልትሸቄ ሽቅል ኢረክበ ከአክል እሊ በርደደህ ዐውቴ ወሰላም ለአለበ ልብል ሀለ? ወአዜ ምህነት ውጅህት ረክበ እግልዬ ከእግል ለአውርሰኒ ወለአድርሰኒ ትላኬኒ፣ አዜ አነ ክመ ህቱ ወድየ ሀለ ፍንጌ ሞት ወሐዮት ዲብ እሊ ሽቅል እሊ እግል እትፈረር!!! ዐጃይብ! እሊ ሰብለ ቀርየት ህዬ ለአሙሩ ገቢእ? አው ቀደም እለ ዲብ ሰርቅ ጻብጣሙ ገብኦ ገቢእ? ለአሙሩ ሐቆ ገብአው ሕናመ ለውላዱ ለሸዐብ ለአቤነ ገቢእ፣ እሎም ውላድለ እናስ ለሰራቅ ቶም እምበል ሚኢልብለነ፣ አለ አከይ ጀህ ቱ እሊ! ልብል ወበኑ ልትሰአል ወበልስ ለጅኔታይ። ምን ክሉ ወለዐል እግለ ጅነ ለአሰፈት ወአትዐጀበት ሓጀት ህዬ ለህግየ አቡሁ ተ፣ እብ ግራዬ። እብ ምን ቀደምዬ። እብ ድማንዬ ወድገለብዬ ምን አዳም ዕቀበኒ ቤለዩ፣ ላኪን ለአቡሁ ዕንታት ለቡ ወእኪት ለለአቤ አዳም ሌጠ አምሰለዩ፣ ኣቤ አዳም ሐቆ ረአዩ እኪት ርሑ ክም ለአጠምጥሙ ሰበት ኣመረ ፈርሀዩ ከልትሐበዕ ዐለ፣ ምን ለዐል ዕቀበኒ ኢቤለዩ ላኪን፣ ኣቤ ምን ለዐል ረቢ። ረቢ ልርእዩ ክም ሀለ። እሊ ሽቅል እሊ ናይ ሸዋጢን ሰበት ቱ ረቢ ክም ለአብዩ ትረስዐየ፣ ረቢ አመተ የኣመረ እግል ልንስኡ ክም ቀድር እንክር ከረየ ከምን አዳም ሌጠ ፈርሀ፣ ምን አዳም ዕቀበኒ ቤለዩ፣ ለጅነ እሊ እት ለሐስብ። ለአቡሁ ምነ ምሕብዑ ፈግረ ከአስከ ገርሀቱ በኪተት ዶል ትበገሰ።
እንዴ ትሰደደ ፊ..ጽ ! እበ ሰፋረት አበለ እግሉ፣ ለእናስ አዜ ህዬ ጅወ እንዴ ይአቴ መጸውኒ ቤለ ከእት ለአራይፍ ለመሓብዕቱ አዝመ ምኑ ከአስክለ ወልዱ ጌሰ፣ ዲብ ወልዱ ክም በጽሐ። ሚቱ እንተ ጅነ አፎ ክእኒ አርድ ክሉ ሰፋራት ወዴካሁ? ክል ዶል ከአዳም ትርኤ ዐልከ ወለ ለሰፋረት ጠዐመት ዲብከ ክእኒ ሽቅል ትከልአኒ? እት ልብል ትሰአለዩ፣ ለጅነ ሰኒ ዕጁብ ዲብ እንቱ ስምዐኒ ይበ። አነ አዳም ኢርኤኮ ወሰፋረት ኢጠዐመት ዲብዬ፣ እንተ እብ አርበዕ እንክራት ዕቀብ ምንዬ ቴልከኒ፣ እብ ክሉ ለእንክራት አቅመትኮ ወለ ዎሮ ኢርኤኮ፣ ምናተ እንተ ምን ረቢ ኢትሐበዕከ ይበ፣ ረቢ ምን ለዐል ርኤከ ሀለ ማሚ? እሊ ሽቅል እሊ ድድ ረቢቱ ማሚ? እንተ ረቢ እግል ኢትስረቅ እንዴ ቤለ እንዴ ትመመ ከልቄከ ሙሽ? እሊ ለእሉ ትዘምት ህሌከ ማል ህዬ ማል ሕጉዛምቱ፣ እንዴ ሸቀው ወተዐበው እብ ለሀበቶም ለዘርአዉ። እንተ እብ ክልኤ ዕንከ ትርኤ። ብ ክልኤ እዴከ ተአወቄ። ወእብ ክልኤ እግርከ ትገይስ፣ ላኪን ፍክር ነቅሰ ምንከ፣ እግል ርሕከ ሰኔት ኢገሜከ፣ ሰልፍ ምን ረቢ እግል ትፍረህ ለወጅበከ ምን አዳም ፈርሀከ፣ አነ ህዬ እት አምርቱ እፋጼ እግልከ ለዐልኮ፣ ኣቤ ረቢ ልርኤከ ክም ሀለ እግል አፍቅደከ እንዴ እቤቱ ዶል ቤለዩ ወልዱ። ለእናስ እብ ድንጋጽ ዲብ ምድር ወድቀ፣ ሰኒ ሐዝነ ወአስተንተነ፣ አማንካቱ ወልዬ ፈዳብ፣ አቡከ አስክ እለ ዮመቴ ዲብ ሽቅል ሸዋጢን ፍሩር ዐለ፣ እምበለ ምን አዳም ተሐበዕ እግል ኢለዐይረከ ወኢልቅተለከ። ረቢ ዲብ መሸንገልከ ሀለ በዴት ምንዬ፣ ረቢ ምንለዐሌዬ ልርኤኒ ወሰምዐኒ ክም ሀለ ትረስዐክወ፣ እግል እድንየ ኢከደምኮ ወእግል አልኣክረ፣ እንተ ህዬ ወልዬ ዓቅል እብ አማን ላብብ ወፋርስ እንተ፣ አሰናይ ምስልዬ ጸንሐከ ዮም፣ አነ ህዬ ምን ዮም ወሐር ዲብ ረቢዬ እቅቡል ህሌኮ፣ አስተቅፈርኮ ወቶቤኮ። ረቢ ዓፍየት እንዴ ኢለአስእነኒ እግል ማል ጸርዬ ወለሀይመ እብ አከይ ገበል ትገሴኮ፣ ምን እለ ወሐር እብ ለሀበቼእንዴ ሸቄኮ እግል እንበር ገለድ እበይእ ቤለ ወእብ በሰር ናይለ ዓቅል ወልዱ ዲብ ገበይ ሰኔት አቅበለ ልትበሀል፣
ሁመድ እድሪስ
ዐሰብ